زبان و ادبیّات فارسی

  درس سوم: آسيا قاره ي فلات هاي بلند و جلگه هاي پهناور
1- بلند ترين رشته كوه وبلند ترين قله دنيا چه نام دارد؟ ((هيماليا— اورست ))

2- جاده ابريشم چيست؟

1 – فلات هاي بلند و کوه هاي با ارتفاع زياد:

نقشه ي درس قبل را به خاطر بياوريد. از غرب به شرق آسيا، چهار فلات پي در پي وجود دارد. آيا نام آن ها را به ياد داريد؟ بلندترين آن ها چه نام دارد؟
در حاشيه همه ي اين فلات ها رشته کوه هايي وجود دارد. در جنوب فلات تبت، رشته کوه هاي بسيار بلند هيماليا، همچون ديواري عظيم وجود دارد. بلندترين قله ي اين رشته کوه، اورست است که با ارتفاع 8848 متر، بلندترين قله ي جهان به شمار مي رود. آيا مي دانيد کوهنوردان ايراني در سال 1377 موفق شدند به قله اي اورست صعود کنند؟
در ميان اين رشته کوه ها، گذرگاه ها و تنگه هاي طبيعي بسياري وجود دارد. راه معروف بازرگاني 2-(موسوم به جاده ابريشم که در گذشته هاي دور، کشور چين را از طريق ايران به کشورهاي اروپايي پيوند مي داد،)2 از اين گذرگاه عبور مي کرده است.

  2 –سرزمين هاي پهناور و پست جلگه ها در شمال و جنوب آسيا:

3- جلگه سيبري بين كدام رود وكدام كوه قرار دارد؟ (( رود يني سئي و كوه اورال ))

4- جلگه عراق چگونه به وجود امده است؟

آيا مي توانيد روي نقشه صفحه 5 ، فلات کم ارتفاع سيبري و جلگه ي سيبري را پيدا کنيد؟ جلگه ي سيبري بين کدام رود و کدام رشته کوه قرار دارد؟ مدت ها قبل از آن که بشر روي زمين پديدار شود به جاي اين جلگه و سرزمين هاي پهناور جنوبي آن، دريايي کم عمق و بسيار وسيع به نام درياي تتيس وجود داشت. درياي خزر (مازندران) و درياچه آرال هر دو باقي مانده ي آن درياي بزرگ هستند.
در شرق جلگه ي سيبري، فلات کم ارتفاع سيبري قرار دارد که يخبندان هاي طولاني در طي هزاران سال باعث متلاشي شدن سنگ هاي آن شده است.
همان طور که مي دانيد، بين رشته کوه ها معمولاً رودهاي بزرگي جريان دارند که آبرفت هاي زيادي را از کوه ها کنده و با خود حمل مي کنند.
اين آبرفت ها در مسير يا در دهانه خود ته نشين و بر روي هم انباشته مي شوند و با گذشت زمان جلگه هايي را پديد مي آورند.
مثلاً 4-(جلگه ي عراق از آبرفت رودهاي دجله و فرات به وجود آمده است.)4 دو رود بزرگ گنگ و سند که از کوه هاي هيماليا سرچشمه مي گيرند، جلگه هاي حاصلخيز گنگ و سند را به وجود آورده اند. در چين نيز رودها نقش مهمي در به وجودآمدن جلگه هاي پهناور کناره ي دريا دارند. سطح اين جلگه ها چنان پست و هموارتر است که رودهايي که در آن جريان دارند هر چند يک بار جاي بستر خود را تغيير مي دهند. رودها همچنين آبرفت ها را در دهانه ي خود، جايي که به دريا مي ريزند، انباشته مي کنند. از انباشته شدن آبرفت ها در دهانه ي رودها، دلتاهاي پهناور (سرزمين هاي Δ مانند) به وجود مي آيد. با انباشته شدن دائمي آبرفت ها، دلتاها پيوسته توسعه مي يابند در آب دريا پيش مي روند و جاي مناسبي براي کشاورزي به وجود مي آورند. وجود اين دلتاها در زمين هاي بسيار هموار ممکن است خطر بروز سيلاب را افزايش دهد. چرا؟  

5- چرا در مشرق وجنوب شرق اسيا آتشفشان وزمين لرزه زياد رخ مي دهد؟

  3 – سرزمين هاي داراي کوه آتش فشان:

در مشرق و جنوب شرقي آسيا به ويژه در کناره هاي اقيانوس آرام «مجمع الجزاير» هاي بسياري وجود دارد.5-( به دليل ناآرام بودن پوسته ي زمين، آتش فشان ها و زلزله هاي بسياري رخ مي دهد و برخي از اين آتش فشان ها جزايري را به وجود آورده اند.  )5

  فعاليت 1:
1- آيا دلتاها جاي مناسبي براي کشاورزي است ؟ چرا؟

بله، زيرا دلتاها از انباشته شدن آبرفت ها در دهانه ي رودها ايجاد مي شوند و در نتيجه اين سرزمين ها خاک حاصلخيز را براي کشاورزي دارا هستند.  

  2 – منظور از دهانه يا مصبّ رود چيست؟ دلتا چگونه به وجود مي آيد؟

جايي که رود به دريا مي ريزد، دهانه رود ناميده مي شود. از انباشته شدن آبرفت در دهانه رودها دلتاهاي پهناور (سرزمين هاي مانند) به وجود مي آيد.  

  3 – دلتاي بنگال از آبرفت کدام رودها به وجود آمده است؟ آيا مي توانيد با مراجعه به يک نقشه ي جهان نما يا کره ي جغرافيايي بگوئيد دلتاي بنگال در کدام کشور قرار گرفته است؟

رودهاي گنگ و براهماپوترا، بنگلادش  

  4 – آيا مي توانيد با مراجعه به يک نقشه ي طبيعي ايران ، يک دلتاي مهم را در شمال کشورمان مشخص کنيد؟ اين دلتا از آبرفت هاي کدام رود به وجود آمده است؟

دلتاي سفيد رود از ابرفت رود سفيد رود